ئەدەب » تیتر » س.ت
کد خبر : 6699
سه شنبه - ۴ اردیبهشت ۱۳۹۷ - ۰۰:۳۲

ئاکامی داوەری یەکەمین خولی فێستیواڵی ئینتێرنێتی کورتیلەچیرۆکی تەنزی کوردی پێگەی هەواڵیی هاژە

بە ناوی خودای میر و مەزن

بە ئاگاداری گشت لایەنگرانی وێژەی چیرۆکەوانی کوردی دەگەیەنین کە دوای بڵاوبوونەوەی بانگەوازی فێستیواڵی کورتیلەچیرۆکی تەنزی کوردی پێگەی هەواڵی هاژە بە هاوکاری ئیدارەی فەرهەنگ و ئیڕشادی ئیسلامی مەهاباد، ۹۸ کورتیلەچیرۆک لە 53چیرۆکنووس لە گشت کوردستان بە ناوەندی بەڕێوەبردنی فێستیواڵ گەیشت کە ۶۴ کورتیلەچیرۆک لە 34 چیرۆکنووس هەڵگری مەرجەکانی بانگەوازەکە بوون.

ئەم ۶۴ کورتیلەچیرۆکە بۆ هەڵسەنگاندن و داوەری ڕادەستی داوەرانی فێستیواڵ کە بریتی بوون لە بەڕێزان (بەختیار پەنجەیی، مەنسوور حامیدی، جەلیل ڕەحیمی، کامران محەممەد ڕەحیمی و ڕەئووف مەحموودپوور) کران.

دوای کۆتایی ماوەی داوەری بە پێی هەڵسەنگاندنی داوەران ۵ کورتیلەچیرۆک وەک کورتیلەچیرۆکی یەکەم و کۆی ۱۰ کورتیلەچیرۆک بە پێی پلەبەندی بۆ چاپ لە کتێبی فێستیواڵ دەستنیشان کران.  

جێی ئاماژەیە کە لە بۆنەیەکی تایبەتدا بە بەشداری نووسەرانی ۱۰ کورتیلەچیرۆکی تەنزی هەڵبژێردراو، دەستەی داوەران و لایەنگرانی ئەم بوارە لە شاری مەهاباد، لە هەڵبژێرداراوان ڕێز دەگیرێت و هەلی خوێندنەوەی کورتیلەچیرۆکەکان مسۆگەر دەبێت. فێستیواڵ ڕێز و سپاسەکانی خۆی ئاراستەی گشت بەشداربووان و خەمخۆرانی ئەم فێستیواڵە دەکات و لەمەڕ وەدواکەوتنی ڕاگەیاندنی ئاکامی فێستیواڵ داوای لێبوردن لە گشت لایەک دەکات. 

 

ئاکامی داوەری یەکەمین خولی فێستیواڵی ئینتێڕنێتی کورتیلەچیرۆکی تەنزی کوردی پێگەی هەواڵی هاژە

پێنج کورتیلەچیرۆکی یەکەم بە پێی پلەبەندی:

 

۱.  کورتیلە چیرۆکی تەنزی (هاوپەیمانان) لە نووسینی محەمەد مەردانی ئەفزەل لە شاری پیرانشار

۲.  کورتیلەچیرۆکی تەنزی (ڕواڵەتی بۆزی خەونێک) لە نووسینی کەماڵ مەحموودی لە شاری مەهاباد

۳٫ کورتیلەچیرۆکی تەنزی (گوڵەسێو و پیرەمێرد) لە نووسینی هاجەر ڕەمەزانیخاه لە شاری بۆکان

۴٫  کورتیلەچیرۆکی تەنزی( ئەو لەچکە گوڵگوڵییەی...) لە نووسینی هێمن عەبدوڵاپوور لە شاری بۆکان

۵٫   کورتیلەچیرۆکی تەنزی(شاباش) لە نووسینی وەلی فەتاحی لە شاری ڕوانسەر

 

دە کورتیلەچیرۆکی تەنزی هەڵبژێردارو بۆ خوێندنەوە و چاپ لە کتێبی فێستواڵ:

۱.  کورتیلە چیرۆکی تەنزی (هاوپەیمانان) لە نووسینی محەمەد مەردانی ئەفزەل لە شاری پیرانشار

۲.  کورتیلەچیرۆکی تەنزی (ڕواڵەتی بۆزی خەونێک) لە نووسینی کەماڵ مەحموودی لە شاری مەهاباد

۳٫ کورتیلەچیرۆکی تەنزی (گوڵەسێو و پیرەمێرد) لە نووسینی هاجەر ڕەمەزانیخاه لە شاری بۆکان

٤.  کورتیلەچیرۆکی تەنزی( ئەو لەچکە گوڵگوڵییەی...) لە نووسینی هێمن عەبدوڵاپوور لە شاری بۆکان

۵.   کورتیلەچیرۆکی تەنزی(شاباش) لە نووسینی وەلی فەتاحی لە شاری ڕوانسەر

٦. کورتیلە چیرۆکی تەنزی(نان بۆ ڕەخنەگر و ...) لە نووسینی ڕەزا فرووغی لە شاری مەهاباد

۷.. کورتیلەچیرۆکی تەنزی(ئاقڵ) لە نووسینی محەمەد محەمەدی لە شاری مەهاباد

۸.  کورتیلەچیرۆکی تەنزی(هن و هنا) لە نووسینی مستەفا بەیگی لە شاری ئیلام

۹.  کورتیلەچیرۆکی تەنزی(کابرا قەنداوگرەکە) لە نووسینی یاقووب محەمەدنیا لە شاری مەهاباد

۱٠.  کورتیلەچیرۆکی تەنزی(بەشی چەکمەبۆر) لە نووسینی خالەق تەوەکولی لە شاری بانە

 

بانگەشەی فەستیوالی فیلمی داکیۆمێنتی FilmAmed

فەستیوالی فیلمی داکیۆمێنتی FilmAmed کە پێشتر پێنج خوولی بەڕێوە چووە، پاش یەکساڵ ڕاوەستان بەڕێوەدەچێ. لە بانگەوازی ئەو فەستیوالەدا داوا لە هەموو دەرهێنەرانی فیلمی داکیۆمێنتی کراوە فیلمەکانیان بۆ ئەو خولەی فەستیوال بنێرن. لە بەشێکی ئە بانگەوازە دا هاتووە:  بەشداری هەموو دەرهێنەران شانازی ئێمەیە. هۆی خۆشحاڵیمانە بە بەشداری فیلمەکانتان یاریدەدەری ئێمە بن کەوا بەتەماین بە کەمترین هاریکاری و ئیمکان فەستیوال بخەینەوە ڕێ.

شەشەمین خولی فەستیوالی FilmAmed، ۲۳ تا ۲۷ مەی  ٢٠١٨ (۲ تا ٦ جۆزەدانی ۱۳۹۷) لە ئامەدی باکوری کوردستان بەڕێوە دەچێ.

دواکاتی ناردنی بەرهەم: ١ مەی ۲۰۱۸ (۱۱ی گوڵانی ۱۳۹۷)

ئیمەیل بۆ ناردنی لینک و ناسنامەی فیلمەکان: filmamedd@gmail.com

زانیاری پتر:

https://www.facebook.com/pale. huner/posts/156851738328650

یاداشتێک سەبارەت بە چالاکییەکانی ئێستای ئەنجوومەن ئەدبی مەریوان

ئەنجوومەنی کەتخودایان و ریش سفیدان

هەرئەنجوومەنێکی ئەدبی لە هەر گۆشەیەک لەم جوغرافیایەدا،   هاوکات لەگەڵ ئەویکە ڕەسالەتێکی ئەدەبی و هونەری لە ئاست لۆکاڵی و جیهانیدا  لە ئەستۆدایە و دەبێ هەڵگری پوتانسیەلی بازتولیدی ئەدەبیات و هونەر بێت  و فەزایەکی جیاواز و کراوە بڕەخسێنێت ، بۆ پەروەردەی خوێنەری چالاک و جیدی ،  هاوکات ڕۆڵێکی گرینگی بێت بۆ ناساندنی هونەر وئەدبیاتی جیدی.

گرینگتر لەوەیکە ئێستا بە نسبەت فەزای ئەنجوومەنێکی ئەدبی؛ ئاماژەم پێدائەوەیە چ کەسانێک و بە چ ئاسۆیەکی فکرییەوە دەیانەوێت ڕۆڵێکی گرینگیان ببێ بۆ ئەنجوومەن.
ئەنجومەنی ئەدەبی مەریوان هاوکات لەگەڵ ئەوەی کە لە دەیەی حەفتاکان و هەشتاکاندا وەک ئەنجومەنێکی ئەکتیڤ لە بەستێنی ئەدەب و هونەردا ناوەندێکی کاریگەر و کارتێکەر بووە لە سەر هزر و فکری زۆربەی نووسەران و شاعیران،  بە داخەوە لە ئێستادا بۆتە ناوەندێک بۆ بازتولیدی ئەدەبیاتی خانقایی و پوپۆلیستیانە و لە هەوڵی داهێنانەوەی ئەدەبیاتێکی پەسا کلاسیکی کدخدامنشانەدایە،
کارنامەی چالاکیەکانی ئەم خولەی دەستەی بەڕێوەبەری ئەنجومەنی ئەدەبی مەریوان  لە چەشنی (همایش علامە ملاعبدالکریم مدرس-کۆڕی پەردەلادان لەسەر کتێبی "کرامت انسانی"بەرهەمی،مامۆستا سەیید عەلی خالدی-بەڕێوەچوونی تەدریسی پۆلی گولستان-جەژنی کۆتایی پۆلی گلستان-دەعوەت لە یەکێتی مامۆستایانی ئایینی مەریوان ( یمامە) بە  بۆنەی ۲۷ەمین ساڵوگەڕی ئەنجوومەنی ئەدەبی، دەرخەری ئەو دۆخە قەیرانەیە کە ئەمڕۆ ئەنجومەن ئەدەبی تووشی بووە و بە ئاگاییەوە بێت یان بێ ئاگایانە بێت، بەڕێوەبەرانی ئەنجومەن هەوڵدەدەن ئەدەبیاتێکی پۆپولیستیانە و کدخدامنشانە و پەساکلاسیکی بکەن بە ئاڵترناتیوی ئەدەبیاتی مودێڕن و ئاوانگارد،
ئەمە بەشێکی بەرچاو بوو  لە چالاکییەکانی ئێستای دەستەی بەڕێوەبەری "ئەنجوومەنی کەتخودایان و ریش سفیدان"

لەواقێعدا ئەم وەزعییەتە سیالەشکەر بازییەهیچ کە کاری ئەدبیات و هونەر ناکات  بەڵکوو هەوڵدەدا فەزایەکی پۆپولیستیانە بە نیسبەت ئەدەب و هونەرەوە بخولقێنێ جیاوازیی و سنوورەکانی نێوان ئەدەبیاتی کدخدامنشانە و ئەدەبی ئاوانگارد بسڕێتەوە و وزە و پوتانسیەلی ئەوانەش تازە هاتوونەتە نێو بەستێنی ئەدەب و هونەرەوە لە نێو بەرێت.
هێمن ڕەحیمی

سەبارەت بە شانۆنامەی کۆردی

مەمی ئالان یان شیکاگۆ؟

ئەگەر باسی ئەدەبی زارەکی و بەیتە کوردییەکان (کە ئەوانیش لە سەر دەستی توێژەرانی ئەورووپی کۆ کراونەتەوە) و زەرفییەتی دراماتیزەکردنیان وەلاوەنین و شانۆ وەکوو دیاردەیەکی نوێ بۆ نواندنەوە Performance)) و بینین لە بەر چاو بگرین، ئەوا بە پێی ئەو بەڵگە و زانیارییانەی لە نووسینگەی (World Colombian Exposition) پارێزراوە، بە پێچەوانەی ئەو مێژووەی کە مەمی ئالان نووسینی عەبدولڕەحیم ڕەحمی هەکاری بە دەسپێکی شانۆی کوردی دەزانن، دەسپێکی شانۆی کوردی دەگەڕێتەوە بۆ ٢٦ ساڵ پێش مەمی ئالان، واتە ساڵی ١٨٩٣کاتێ کە لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە بۆنەی یادی ٤٠٠ ساڵەی دۆزینەوەی ئەمریکا لە لایەن کریستۆفێر کۆڵۆمبووسەوە، پیشانگایەک لە شیکاگۆ لە ژێر ناوی (World Colombian Exposition) یان (Chicago World Fair) واتە پیشانگای جیهانیی شیکاگۆ ساز کرا. لە سەر بانگهێشتی فەرمیی وڵاتە یەککرتووەکانی ئەمریکا دەوڵەتی عوسمانی بە هەموو میللەتانی جۆراوجۆری ئیمپراتۆرییەکەیەوە بە ٦٥ ئەکتەر و هونەرمەندەوە بەشداریی ئەو پیشانگایە دەکەن، لەو ٦٥ ئەکتەرە چەند کەسیان کورد دەبن. لە بۆلتەن یان بڵاڤۆکی رۆژانەی پیشانگای جیهانیی شیکاگۆدا، عوسمانییەکان بەم شێوەیە ئەناسێنرێت:
"ئەو ھەموو نەتەوە و ئاینەی لە ئیمپراتۆریای عوسمانیدا هەیە، لە هیچ وڵاتێکی تری دنیای کۆندا نییە … ئەکتەرە مێزەر سپییەکانی ئێرە دوورۆزین و مێزەر بە سەرەکانی تریش کوردن …".
گرووپەکانی شانۆی عوسمانی لە مانگەکانی "پێشانگەی شیکاگۆی نێودەڵەتی ١٨٩٣"دا کۆمەڵێك شانۆنامەی کوردی و تورکی و عەرەبی و دوورۆزی نمایش دەکەن. گرنگترین تایبەتمەندیی نمایشە کوردییەکە لەوە دایە کە بڵاوکراوه‌ی ڕۆژانەی پێشانگە، کورتەیەکی شانۆگەرییەکە لە سێ Act یان پەردەدا بڵاو ئەکاتەوە. لەوێوە تێدەگەین بابەتی شانۆنامەکە چۆن بووە. گۆڤارەکە تیپە کوردییەکەی بە شانۆی کوردی (The Kurdish Drama) ناوبردووە و لەو بارەیەوە نووسیوێتی:


پەرەدەی یەکەم
 "گرووپێکی کورد شێوازی ژیانی ناوماڵ، خواردن، خواردنەوە، گۆرەوی چنین، خووری ڕستن و کەیف و خۆشییەکانی خۆیان نمایش دەکەن. لەو نێوانەدا حەسەن بەدوای مامە فەیازیدا دەگەڕێت کە ئامادە نەبووە کچەکەی لەم مارە بکات و لەگەڵ کچ و ژنەکەیدا هەڵهاتووە.
پەردەی دووهەم
 فەیاز و ژن و کچەکەی لە ژێر ڕەشماڵیکدا دانیشتوون و سەرزەنشتی کچەکەیان دەکەن لە بەر ئەو نەهامەتییانەی کە بەهۆی ئەوەوە بەسەریان هاتووە. لەمکاتەدا یەكێك لە شوانەکان دەبینین کە خەریکی هەڵاتنە. چەند عەرەبێک هێرشیان کردۆتە سەری و مەڕ و ماڵاتیان دزیوە. عەرەبەکان پەلاماری ڕەشماڵەکەی فەیاز دەدەن و ژن و کچ و هەموو موڵك و ماڵی دەدزن. فەیاز له‌ چاره‌ی ڕەشی خۆی گلەیی دەکات. حه‌سه‌ن گوێی لێ دەبێت. به‌ڵام به‌ڵێن به‌ حه‌سه‌ن ده‌دات ئه‌گه‌ر وەدوای عەرەبەکان کەوێت و ژن و کچەکەی ڕزگار کات و مه‌ڕ و ماڵاته‌کانی بۆ بگه‌ڕێنێته‌وه‌، ئه‌وا کچه‌که‌ی خۆی لێماره‌ ده‌کات. حه‌سه‌نیش جه‌نگاوه‌ره‌کانی کۆ ده‌کاته‌وه‌ و دوای عه‌ره‌به‌کان ده‌که‌وێت. له‌و کاته‌دا جیلانەکان دانیشتوون و دڵداریی فه‌یاز ده‌ده‌نه‌وه‌. حه‌سه‌نیش سەرکەوتووانە لە گەڵ زه‌هرا و که‌ریمه‌ و کۆمه‌ڵێك یەخسیری عەرەبەوە ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. ئەم گەڕانەوە ئاهەنگییاریی شمشێر و هه‌ڵپه‌ڕکێ و گۆرانی لەگەڵە.
پەرەدەی سێهەم
زه‌ماوه‌ندەکە دەبێت بە شایی گێڕانێکی گه‌وره‌ بە چەندین شێوە سەمای جۆراوجۆرەوە.
پیشانگای جیهانیی شیکاگۆی ساڵی ١٨٩٣ هەم بۆ شانوکاران و توێژەرانی میژووی ئەدەب و هۆنەری کوردی و هەم بۆ مێژوونووسانی کورد ڕووداوێکی گرینگە؛ یەکەم لە بەر ئەوەی تەمەنی راستەقینەی شانۆی کوردیمان بۆ دەردەخات و دووهەم لەبەر ئەوەی باروودۆخی کەلتووریی کورد و مامەڵەی دەوڵەتی عوسمانی لەگەڵ کەلتووری کوردمان پیشان دەدات.
گەڕان بە ئەرشیڤەکان و مۆزەخانەکانی وڵاتانی دیکە و پشکنینیان بۆ دۆزینەوەی بەڵگەنامە و ئاسەوار، ڕووناکاییەکە بۆ سەر لایەنە تاریک و نادیارەکانی مێژووی فەرهەنگ و ئەدەبی کوردی کە پێویستە توێژەران و ڕووناکبیرانی کورد گرینگی پێ بدەن. کەواتە پیرۆز بێت ( ١٢٥)ەمین ساڵی شانۆی کوردی. /ئاژانسی هەواڵی مێهر-بەشی کوردی
دوکتۆر ئومید وەرزەندە
  سه‌رۆکی ناوه‌ندی توێژینه‌وه‌ی کوردستان ناسی زانکۆی ئازادی ئیسلامی لقی سنە

سەرچاوە:

Sarikaya, Jafer,(October, 29, 2014), "Kurdish theater at the 1893 Chicago World Fair" Retrievedfrom:

http://www.yeniozgurpolitika.org/index.php?rupel=nuce&id=35599Cafer

Schwani, Baker, (March, 26, 2016), شانۆی کوردی لە "پێشانگەی شیکاگۆی نێودەوڵەتی۱۸۹۳"دا" Retrived from : https://www.facebook.com

Tekpinar, Ibrahim, (April), 19, 2017"Unknown History of Kurdish Theatre" Retrieved from: https://gaiadergi.com/kurt-tiyatrosunun-bilinmeyen-tarihi

خەسارناسی ڕەخنەی ئەدەبی کورد

” ئێوارە کۆڕێکی ئەدەبی بۆ نووسەر و ڕۆژنامەوان ” کاوان محەمەدپوور”

سەر لە ئێوارەی ڕۆژی پێنج شەممە  3 ی ڕەشەمە کاژێر ۴ و نیوی دوانیوەڕۆ، کافە کلاسیک مەریوان، لە زەنجیرە دانیشتنەکانی خۆیدا کۆڕێکی ئەدەبی بۆ نووسەر و ڕۆژنامەوان "کاوان محەمەدپوور" لە ژێر ناوی (خەسارناسیی ڕەخنەی ئەدەبی کوردی) ساز کرد، ئەم کۆڕە کە بە بەشداری نووسەرانی و لایەنگرانی ئەدەبی بەرێوەچوو لە سەر تەوەری خەسارناسیی ڕەخنەی ئەدەبی کورد، بە تایبەت لە رۆژهەڵاتی کوردستان خوور بۆوە.
محەمەدپوور لە سەرەتا ئاماژەی بە دوو خاڵی بنەڕەتی بۆ تاوتوێی ڕەخنەی ئەدەبی بە گشتی کرد و ئاماژەی دا: «بەر لەوەی وەک ڕەخنەگرێک بەرەورووی دەقێک بینەوە، دەبێت یەکەم: جیاوازی نێوان "فەلسەفەی گریمانەیی ڕەخنەی ئەدەبی" و خودی ڕەخنەی ئەدەبی یان هەمان "ڕەخنەی کردەیی"، دەرک کەین. دووهەم: بە پێی ناسینی فەلسەفەی نەزەری، مێتۆدی هەڵسەنگاندن بۆ دەق دیاری دەکەیت و بەم شێوە چوارچێوێکت لە گریمانەی فەلسەفەی ئەدەبیات و مێتۆد لەبەر دەستت دایە کە بتوانی دەقێک شێ کەیەوە. لە زۆر بەی وتارگەلێک کە ئەمڕۆکە لە رۆژهەڵات بڵاودەبنەوە بەداخەوە ئەم بەشە ڕەچاو ناکرێت و زۆر جار بە جێگەی ڕەخنەی ئەدەبی شایەتی مانۆڕ بە وشە و دەستەواژەی فەلسەفین کە هیچ پێوەندیەکی نە بە ڕەخنەی ئەدەبی هەیە نە خودی دەقەوە. بۆ نموونە بە ناوی ڕەخنەی ئەدەبی بۆ تاوتوێ شێعر،  باس لە هایدیگەر یان بێنیامنین یا فڵانە فەیلەسووفە دەکرێت ئەوەش لە حاڵێک دایە ئەمەنا بەشی نەزەری ڕەخنەی ئەدەبین نە، ڕەخنەگری فەنی ئەدەبی!!!. واتە بەشی نەزەری بە شێوەی پرسیاری فەلسەفی لە دەق و شێعر و مانا و وێنە و…. دەدوێت، ئیتر نایەت تەکنیگ گەلی ئەدەبی نووسەر پێناسەکات. لە ڕاستی دا مەبەست و ڕوانگەشی هەر وانییە، هەڵبەت ئێمە دەتوانین لە ڕوانگەی تاکە تاکەی ئەم بیرمەندانە ئەدەبیات بخوێنینەوە بەڵام ئەم خوێندنەوە نایەتە ناو خانەی ڕەخنەی ئەدەبی. تەنانەت ئێمە بۆشمان هەیە بە هەر زانستێک ئەدەبیات بخوێنینەوە بەڵام باسی ئێمە ئەوەیە کە "ڕەخنەی ئەدەبی چییە؟" و لە ئەمڕۆکەی ئێمەدا چ خەسارێکی بەروروو بۆتەوە. ناسینی ئەم خەسارانە بەشێک لە قەیرانی ئەدەبی ئێمەش دیاری دەکات. ڕەخنەگرانی ئەدەبی پێیان وایە بە ڕەخنەی ئەدەبی شیاوە کە "پێگەی ئەدەبی" و "داهێنان" و "لایەنە جوانیناسیەکانی دەق" دەردەکەوێت».

کاوان محەمەدپوور لە درێژەدا ئاماژەی بە ڕوانگەی جیاواز نێوان ڕەخنەی ئەدەبی و زانستگەلی تر بۆ خوێندنەوەی ئەدەبیات کرد و وتی:
«لە تاوتوێی ئەم باسەدا دەبێت ئاماژەکەم، زانستگەلی فەلسەفی و مارکسیستی و دەروونشیکارانە و.. هتد، بۆیە لە لایەن نووسەرانی ئەدەبی و ڕەخنەگرانی ئەدەبی دێتە بەر ڕەخنە، کە ئەم زانستانە بەهیچ روو لە داهێنانی ئەدەبی و لایەنە جوانیناسانەی ئەدەبیات نادوێن، هەڵبەت ئەوە بەو مانایە نییەکە ئێمە بۆمان نییە کە ئەدەبیات بەم چەشنە بخوێنینەوە، بەڵام دەبێت ئەوەشمان لە یاد نەچێت ئەم زانستگەلە، لایەنە بە هێزەکانی دەقی ئەدەبی پێناسە ناکەن و تەنانەت ئەگەر دەقێک هیچ لایەنی ئەدەبی شایانی نەبێت ئەوە دیسان دەتوانین بە هەر کام لەو زانستانە-وەکوو کۆمەڵناسی، دەروونشیکاری، فەلسەفە و… تاوتوێی کەین و مانای دەروونناسانە یان فەلسەفی تێدا بدۆزینەوە. بەڵام ئەوەی کە دیاری دەکات چ دەقێک داهێنانی ئەدەبی و هونەری تێدایە و بۆ نموونە بە باشترین شێوە "تراژێدی" یان "کۆمێدی" وەک چەمکێکی ئەدەبی پێشان دەدات، پرسیارێکە کە لە گریمانەی ئەدەبی دێتە دەرێ نە لە زانستی فەلسەفی یان کۆمەڵناسانە، ڕەخنەی ئەدەبی بەشێک لەم گریمانەی ئەدەبییە. کاتێک دەڵێن "هاملێتی" شێکسپیر بەرهەمێکی تراژێدیک و بەهێزە بەو مانایەیە کە تراژێدی ئەدبی و لایەنە هونەریەکانی یەک دەقی شانۆیی بە باشترین شێوە نیشان داوە، کە واتە بە مانایی دەقێکی فەلسەفی یان کۆمەڵناسانە نییە- پرسیاری کۆمەڵناسانە لە ئەدەبیات پرسیار لە تراژێدی یان کۆمێدی نییە-. واتە ئێمە ناتوانین ئەم دەقە لە ریزەی دەقی ئەفلاتوون یان کانت و دێکارت دانێین. ڕوانگە و شێوەی بەرەووروو بوونەوەی فەلسەفە و کۆمەڵناسیی لە گەڵ ڕوانگەی ئەدەبیات بە جیهان جیاوازی بنەڕەتی هەیە.»
ئەم ڕەخنەگرە لە ئەنجامدا باسەکەی لەسەر ڕەخنەی ئەدەبی کوردی بە تایبەت لە رۆژهەڵاتی کوردستان خور کردوە و لە درێژەدا باسەکەیدا وتی:«بێگومان هەرکام لە ئێمە بە دەیان جار لەگەڵ دەقێک لە ژێر ناوی (ڕەخنەی ئەدبی) بە زمانی کوردی بەرەوروو بووینەوە کە ئەوەنە باسی فەلسەفی و هێنانەوەی ڕستەی فەلسەفی تێدا بووە کە دەڵێی لەگەڵ دەقێکی فەلسەفی بەرەورووی تا دەقێکی ئەدەبی. ڕەخنەگرانی ئەدەبی ئەم شێوە ڕوانین بە ئەدەبیات وەک خەسار ئەناسن و هیچ شوێنەوارێکی ئەدەبی بۆ نادۆزنەوە. ئەم شێوە ڕوانیینە جێگە و پێگەی بەرهەمی ئەدەبی لە مەڕ ئەدەبیات‌دا دیاری ناکات و زیاتر ناوەڕۆکی دەقەکە دێنێتەبەر باس. بێگومان هەڵسەنگاندنی ناوەڕۆک بە زانستگەلی جیاواز پێویستە بەڵام بەو مانایە نییە کە ڕەخنەی ئەدەبی- کە خۆی بنەما و پێوەر و دەستەواژەی تایبەتی هەیە- لەبیر کەیەن. مێژوویی ئەدەبیات ئەوکات دەقێ بە شاکار دەزانێ کە لە ئاستی بەرهەم هێنانی ئەدەبی، داهێنانی هەبێت، نە ئەوەی کە تەنیا کاراکتێرەکەی هێمای کەسایەتی بۆ نموونە شۆرشگێرە، یان کەسایەتییەکەی لە قەیرانێکی دەروونی مرۆڤ دەدوێت و زمانی فڵانە شاعیر زمانێکی شارستانی یان لادێییە!!. تا ئێستا هەزاران چیرۆک لەسەر کێشەی مرۆڤی مۆدێڕن نووسراوە بەڵام تەنیا کەسانێک وەک کافکا و کامۆ و هاروکی مۆراکامی ناسراوان، لێرەدا ڕەخنەگری ئەدبی لای وایە: تەنیا باس کردن لەو کێشە بە مانای بەهێزبوونی بەرهەمی ئەدەبی نییە بەڵکوو تەکنیکی ئەم گێڕانەوەیە کە کافکا و کامۆ و… ئەکاتە نووسەرێکی بەتوانا» ناوبراو لە کۆتایی دا کۆی خەسار و باسەکەی هێنایەوە سێ چەمکەی بنەڕەتی و وتی:
 «بەم پێیە ئێمە ئەمڕۆکە لانی کەم ئەتوانین سێ خەساری بنەڕەتی بۆ ڕەخنەی ئەدەبی خۆمان پێناسەکەین. یەکەم: نەبوونی مێتۆدێکی شیاو کە لە ناو بازنەی ڕەخنەی ئەدەبی دا پێناسە بکرێت. دووهەم: بەکار هێنانی فەلسەفەی نەزەری ئەدەبیات بە جێگەی ڕەخنەی ئەدەبی کردەیی، ئەوەش لە حاڵێک دایە فەلسەفەی نەزەری وەکوو پاڵپشتی هزری بۆ ڕەخنەی ئەدەبی پێناسە دەکرێت و بەو مانایە نییە کە ڕەخنەی ئەدەبی تەکنیکی پێ دەکرێت!، بۆ نموونە کانت و هێگل و دریدا و هایدیگەر و لاکان، وەکوو پاڵپشتی فەلسفی بۆ ڕوانگە و تێکنیک و مێتۆدی ڕەخنەگرە، بە هیچ روو بەومانەیە نییە ئەمانەش خۆیان ڕەخنەگری ئەدەبین-هەڵبەت دەتوانین هەر دەقێک بە ڕوانگەی ئەمانە بخوێندرێتەوە بەڵام نایەتە ناو خانەی ڕەخنەی ئەدەبییەوە. سێهەم: نەخوێندنەوەی خودی ئەدەبیات. واتە بە جێگەی خوێندنەوەی ڕۆمان و چیرۆک و شێعر، کەسەکان زیاتر بۆلای خوێندەوەی زانستگەلی تر دەچن دواتر هەر بەو زانستە لەسەر نووسەرێک قسە دەکەن کە هیچ دەقێکی ئەویان نەخوێندۆتەوە. لە ڕاستی دا ئەدەبیات بە ئەدەبیات دەخوێندرێتەوە نە بە شتێ تر. بۆ نموونە زۆر جار بەرەورووی ئەوە دەبینەوە کە کەسێک بۆمان باسی "برێشت" یان "داستایۆفسکی" ئەکات، بەڵام دوو چیرۆکی لەوانە نەخوێندۆتەوە و بە جێگەی هاتووە "بلانشۆ" یان "بێنیامین" وەکوو فەیلەسووف ئەخوێنێتەوە و هەر قسەکانی ئەمانە لەسەر ئەو نووسەرانە یان نووسەری خۆمانیش دەکاتەوە. لە ڕاستی دا ئەدەبیات بشێکی دێتەوە سەر چێژ بردن. کاتێک ئەدەبیات ئەخوێنینەوە بەشێک خەریکە چێژ بردنیشی. بەڵام ئەم جۆر خوێندنەوانە تەنانەت ئەم بەشەش بەداخەوە دەرک ناکەن»
لە کۆتاییدا لەو کەسانەی بەشداربووی کۆڕەکە بوون  (ڕەووف مەحموود پوور،  بێهزاد کوردستانی،  حەمەی کەریمی، وەفا ڕەحیمی،  مودریک کەریمی، موسلێح ئەحمەدی، هێمن ڕەحیمی)  سەبارەت بە تەوەری کۆڕەکە و بابەتەکان، باس و لێدوانیان کرد.

 

ئێواره کۆڕێک بۆ شاعیر و نووسەر حەمەی کەریمی

بە پێی ڕاپۆڕتی بینەر، کافە کلاسیک مەریوان لە چوارەمین دانیشتنیدا  سەر لە ئێوارەی چوارشەممە ۱۸ی ڕێبەندان، کۆڕێکی شیعری بۆ شاعیر و نووسەر " حەمەی کەریمی" بە بەشداری نووسەران و شاعیرانی مەریوان و هۆگرانی شیعر و ئەدەب ساز کرد. لەم ئێوارە کۆڕەدا سەرەتا "دارا ئازادمنش"  چیرۆکنووس و ڕەخنەگر ،  وەک کۆڕگێڕ دەربارەی  چەند پارەگی و شکستی ڕەوایەتی شیعری،  تصاویری ئایزنشتاینی لە ڕوانگەی  ژولیاکریستوا، خوێندنەوەیەک لە هەر دوو کاراکتەرەی فیلمی " سەگی ئەندەلووسی " بۆنۆئیل، (کارلۆتا و لاوینیا) کە هاتوونەتە نێو دەقەکە،  نێوان دەقێتی، پارۆدی و  هاوکات دەربارەی دوو چەمکی   – فۆبیا و پارانۆیا- و جیاوازیی نێوان ئەو دوو چەمکە لە ڕوانگەی دەروونناسیەوە بە ئاوڕدانەوە لە کاراکتەرەکانی ناو دەقەکە کە هەر یەکەو  بە شێوەی تایبەتی خۆی تووشی پارانۆیا بوون، هەندێ باس و لێدوانیدا.
دواتر شاعیر پاش سپاس و دەسخۆشی لە بەشدار بووانی کۆڕەکە و  ستافی بەڕێوەبەری کافە کلاسیک، بە تایبەت هەریەک لە شاعیران( کاک بێهزاد کوردستانی و کاک دانا مەنووچەهری)  لە ۲۰ خولەکدا شیعرەکەی پێشکەش کرد. پاش خوێندنەوەی شیعرەکە،  نووسەری گەنج " هێمن ڕەحیمی"  یاداشتێکی سەبارەت بە ئەزموونی تازەی شاعیر و هەندێ تەکنیک و شگردی زبانی لە چەشنی (ئایرۆنی ، پارۆدی ، تصویری ئایزنشتاینی، ئیرۆتیزمی زبانی و تەکسوور و شکەستی رەوایەت) لێکدانەوەی پارانۆیا و  حاڵەتی ڕەوان پەرێشی ئەکتەرەکانی ناو ئەم دەقە شیعرییە باس کرد.. پاشان "  سامان مەحموودی" نووسەر و توێژەر، بە خوێندنەوەیەکی جیاوازتر هەندێ پرسیار و ڕەخنەی ئاراستەی شێعرەکان کرد و هەر ئەم باسەش باسێکی گشتیتر و بەرفراوانی لە لایەن شاعیران و نووسەرانی بەشداربووی کۆڕەکە، بەڕێزان، (ڕەئوف مەحموود پوور، ڕەخنەگر و شاعیری  نوێخواز و سەیوان نیک پەی شاعیر و ڕۆژنامەوان) لێکەوتەوە، و هەرکام لەو دوو شاعیرە ڕەخنە و خوێندنەوەی خۆیان لە کۆی باسەکان و ڕوانگەکان ئاراستە کرد، "کاک ڕەئوف  مەحموود پوور بە ئاوڕدانەوە لە جیاوزایی ڕوانگەکان  بە نیسبەت شیعری کلاسیک و هاوچەرخ ،  سەیوان نیک پەی بە ڕەخنە و لێکدانەوە لە وەزعیەتی شیعری هاوچەرخ و ئەدەبیاتی متعهد و مودێڕن و پاش مودێڕن، باسێکی گشتییان پێشکەش کرد،. کۆڕەکە کاژێر ۶ ی ئێوارە کۆتایی پێهات.

بانگەشەی یەکەم فستیواڵی شانۆنامەنووسیی کوردی بڵاو کراوه

بە پێی ڕاپۆڕتی بینەر، داوا له هەموو نووسەران و شانۆکاران کراوه که به پیر ئەم بانگەوازه گرینگەوه بێن. ئەمه دەقی بانگەشەکه:

ئەنجومەنی شانۆی بۆکان به بەشداری فەرمانداری و به هاوکاری ئیدارەی فەرهەنگ ،و ئیرشادی ئیسلامی بۆکان بەڕێوەی دەبات
یەکەم فستیواڵی شانۆنامەنووسی کوردی- بۆکان گوڵانی ١٣٩٧
به پێی بۆشاییەک که ئەمڕۆ له پانتای شانۆنامه له ناو ئەدەبیات و شانۆی کوردی دا هەست پێ دەکرێ، شانۆنامەیەک که بتوانێ ئاوێنەی باڵانوێنی فەرهەنگ و کۆمەڵگای کوردەواری بێت و حەول بۆ کەم کردنەوەی گرفته کۆمەڵایەتییەکان بدات، ئەنجومەنی شانۆی بۆکان به بەشداری فەرمانداری بۆکان و هاوکاری ئیدارەی فەرهەنگ و ئیرشادی ئیسلامی و دەزگا فەرهەنگییەکانی تر یەکەم فستیواڵی شانۆنامەنووسی کوردی له مانگی گوڵانی ١٣٩٧ وەڕێ دەخا و هەر بەم بۆنەوه داوای بەشداری له هەموو شانۆکاران و قەڵەم بەدەستانی کورد بۆ بەشداری لەم فستیواڵەدا دەکا.
مەبەستەکانی فستیواڵ:
-پشتگیری له شانۆنامەنووسی و بەهێز کردنی ئەدەبیاتی شانۆیی کوردی
-هاندانی نووسەران و هونەرمەندان بۆ ئافراندنی شانۆنامه که له فەرهەنگ و کۆمەڵگای کوردییەوه هەڵقوڵابێ.
-چاپ و بڵاوکردنەوەی دەقی شانۆیی کوردی و ناساندنی دەقەکان به شانۆکاران
ناسینی زیاتری نووسەران و چالاکانی بواری شانۆنامه
-پێ داگرتن له سەر راهێنان و فێرکاری له بواری ئەدەبیاتی شانۆیی
بابەت:
بابەتی شانۆنامەکانی فستیواڵ ئازاده بەڵام ئەو دەقانەی له سەر فەرهەنگ و کۆمەڵگای کوردی کار دەکەن زیاتر له بەر چاو دەگیرێن
مەرجەکانی بەشداری له فستیواڵ:
-دەقەکان دەبێ به زمانی کوردی نووسرابن و هەناردەی فستیواڵ بکرێن(هەموو زاراوەکانی زمانی کوردی دەتوانن بەشداری لەم فستیواڵەدا بکەن).
-دەقەکان ناگەڕێندرێنەوه بۆ خاوەنەکانیان
-مافی چاپی یەکەمی بەرهەمه هەڵبژێردراوەکان بۆ فستیواڵ پارێزراوه
-هیچ گرفتێک بۆ بەشداری دەقی چاپ کراو، بڵاو کراوه یان دەقێک که پێشتر ئیجرا کرابێ نییه.
– له هەر قۆناغێک دا بۆ نووسینگەی فستیواڵ دەرکەوێ که نووسەران هەرکام له مەرجەکانیان نەپاراستووه دەتوانێ دەقەکان وەلانێ.
شێوازی بەشداری :
-ناوی نووسەر، ساڵی له دایک بوون، شوێنی له دایک بوون و نیشتەجێ بوون،، پلەی خوێندن و ژمارەی تەلێفوون له لاپەڕەیەکی تایبەت دا
– ناردنی سێ نوسخه دەقی تایپ کراو  
-ناردنی دەقەکە له سەر DVD به فایلی WORD و PDFکه به یونیکۆد تایپ کرابێ.
-ناردنی وێنەیەکی نووسەر و کورتەیەک له دەقەکه له ئەوپەڕی ١٠ رستەدا به زمانی کوردی و فارسی له سەر DVD به شێوەی WORD
خەڵاتەکانی فستیواڵ:
سێ بەرهەمی هەڵبژێردراوی فستیواڵ بەم شێوەیه خەڵات دەکرێن: ( خەڵاتی یەکەم دیپڵۆمی شانازی، هەڵاڵەی زێڕین و ۱/۵ ملوێن تمەن- خەڵاتی دووهەم دیپڵۆمی شانازی، هەڵاڵەی زێوین و ۱/۲ ملوێن تمەن- خەڵاتی سێهەم دیپڵۆمی شانازی، هەڵاڵەی مسین و ۱ ملوێن تمەن)
-هەر سێ بەرهەمی هەڵبژێردراو له لایەن فستیواڵەوه چاپ و بڵاو دەکرێنەوه.
-دەقی یەکەم له لایەن فستیواڵەوه پشتیوانی ماڵی لێ دەکردرێ بۆ نواندن و ئیجرا
-نووسەرانی بەشدار بانگهێشت دەکرێن و بەشداری کارگەیەکی فێرکاری شانۆنامەنووسی له لایەن یەکێک له نووسەره ناسراوەکانی بواری شانۆنامه دەبن
– کۆڕی لێکدانەوەی شانۆی کوردی و شانۆنامەی کوردی به بەشداری نووسەران له فستیواڵ دا بەڕێوه دەچێ.
کاته گرینگەکانی فستیواڵ:
-دوا مۆڵەت بۆ وەرگرتنی دەقەکان ١٦ی خاکەلێوەی ۱۳۹۷
– کاتی بەڕێوەچوون: نیوەی دووهەمی مانگی گوڵانی ۱۳۹۷
ناونیشانی پۆستی بۆ ناردنی بەرهەمەکان:
بوکان- خیابان شهید فهمیده- اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی- دبیرخانه نخستین جشنواره نمایشنامه نویسی کردی- صندوق پستی ۳۶۵
ئیمەیل: kurdi.shanonama@gmail.com
بۆ زانیاری زیاتر دەتوانن سەردانی سایتی فستیواڵ بەم ناونیشانه بکەن: www.boukanshano.ir

بانگەوازی ناوەندی بیشکچی لقی ئامەد بۆ سینەماکارانی کورد


دەقی بانگەوازەکە:
بانگەوازی بۆ سینەماکارانی هەر چوارپارچەی کوردستان
ناوەندی بیشکچی لقی ئامەد بەتەمایە لە رەشەمی ٢٠١٨ وە چالاکی (ڕۆژانی سینەمای نەتەوەیی کورد) بەڕێوە ببا. بەشداری فیلمی ئێوەی بەڕێز دەبێتە هۆی سپاس و کەیف خۆشی ئێمە. 
مۆڵەتی ناردن: ٢٥ ئۆکتۆبری ۲۰۱۸
بۆ ناردنی فیلمەکان تکایە فایلی ڤیدیۆیی بۆ ئەو ئمێڵانەی خوارەوە تڕانسفێر بکەن. 
ئۆرگانیزاتۆر: فەتووش یڵدز
fatossyldzz@gmail.com
weqfabesikci@gmail.com
شیاوی باسە ناوەندی بیشکچی ناوەندێکی سەربەخۆی کلتۆری و لێکۆڵەری کوردیە لە ئەستەنبۆڵ. ئەو ناوەندە لە لایان ئسماعیل بیشکچی لێکۆڵەر، کۆمەلەڵناس، فەیلەسوف و سیاسەتمەداری تورک دامەزراوە. ئسماعیل بیشکچی ئەو  لێکۆلەر و ڕوناکبیرەیە کە لە ساڵانی ۱۹۶۰وە باسی مافی گەلی کوردی وەک باسێکی شاراوە لە تورکیای پاش مستەفا کەماڵ هێنا گۆڕێ و کوردستانی وەک کۆڵۆنیای نێونەتەوەیی ناوبرد. بیشکچی پتر لە ١٧ ساڵی تەمەنی لە بەندیخانە دابووە. تایبەتمەندی سەرەکی ئەو کەسایەتیە ئەوەیە کە لە ساڵانی ٦٠ و ٧٠ کە تەنانەت وشەی کورد لە تورکیا قەدەغە بوو باسی مافەکانی ئەو گەلەی کردووە و تاکە روناکبیری تورک بووە کە هەموو ژیانی بۆ توێژینەوە دەربارەی گەلی کورد تەرخان کردوە.
ناوەندی بیشکچی بە مەبەستی پاراستنی ئەڕشیفی بەنرخی بەڵگنامەکان، تۆێژینەوەکان و کتێبەکانی ئەو چالاکە دامەزراوە و ئامانجی لێکۆڵینەوە و توێژینەوە دەربارەی گەلی کوردە. یەک لە چالاکێکانی ئەو ناوەندە نیشاندانی فیلمە کوردیەکان و هەروەها رادەربڕین دەربارەیان لەلایان کەسانی شارەزایە. ئەو چالاکیە لە چەند ساڵ لەمەوبەرەوە لە ئەستەنبۆڵ بەڕێوە دەچێ. بەم زوانە لقی ئامەد ئەو چالاکیە بە ئامانجی ئاشناکردنی چین و توێژەکانی گەل لەگەڵ سینەمای کوردی دەستپێدەکا و تاکە چالاکی سینەمای کوردی بە فەرمی لە تورکیا دێتە ئەژمار.

بەڕێوەچوونی دانیشتنێک لەگەڵ مامۆستا محەمەد عەلی قەرەداغی لە زانکۆی کوردستان


مامۆستا محەمەد عەلی قەرەداغی لە حەفتەی ڕابردوودا بۆ وەرگرتنی خەڵاتی بەشی نێونەتەوەییی فێستیڤاڵی فارابی ڕوونیای تاران بوو و پاش وەرگرتنی خەڵاتەکە و لە کاتی گەڕانەوەدا، دانیشتنێکی لە زانکۆی کوردستان لەگەڵ مامۆستایان و لێژنەی سەرۆکایەتیی ئەو زانکۆیە، فەرمانداری سنە، هەندێک لە چالاکڤانانی بواری زمان و چاندی کوردیی دانیشتووی سنە و هەروەها چەند خوێندکارێکی بەشی زمان و وێژەی کوردیی زانکۆی ناوبراو، لە ڕۆژی چوارشەمە، ۲۷ی بەفرانباری ۱۳۹۶ی هەتاویدا هەبوو. لەم دانیشتنەدا کە لە لایەن توێژینگەی کوردستان‌ناسی‌یەوە بەڕێوەچوو، سەرەتا لە لایەن سەرۆکی توێژینگەوە، بەڕێز د. ئومید قادرزادە بەخێرهاتنی مامۆستا قەرەداغی کرا و هەروەها پوختەی چەند گەڵاڵەیەکی فەرهەنگیی بەئەنجام‌گەیشتوو لەلایەن توێژینگەی کوردستان‌ناسییەوە بە مەبەستی ئاشنابوونی مامۆستا قەرەداغی و ئامادەبووان لەگەڵ کار و چالاکییەکانی توێژینگەی نێوبراو، پێشکەش‌کرا. پاشان، لە لایەن د. نەوید نەقشبەندی (سەرۆکی بەشی مێژوو و فەرهەنگی کوردستان له توێژینگە)، د. بەختیار سەجادی (سەرۆکی بەشی کوردیی زانکۆ)، مامۆستا حەیرەت سەجادی، د. ئەسعەد ئەردەڵان، د. مێهدی حسەینی (سەرۆکی پەرتووکخانەکانی زانکۆ)، د. ئەحمەدی (سەرۆکی پەرتووکخانە گشتییەکانی سنە)، مامۆستا جەماڵ ئەحمەدی‌ئایین، د. فەرزاد حاجی میرزایی، د. فەردین ئەخلاقیان (سەرۆکی زانکۆ)، د. رەحمەت سادقی (سەرۆکی رێکخراوەی هەڵکەوتووانی پارێزگای کوردستان)، د. حەسەن سەرباز، د. سلێمانی (بەرپرسی فەرهەنگیی زانکۆ)، د. چەمەن‌ئارا و بەڕێز ڕەئوف ڕەهنموون، بەخێرهاتنی گەرمی مامۆستا کرا و چەند پرسیارێکیان ئاراستەی مامۆستا کرد.

مامۆستا قەرەداغی لەم کۆڕەدا لەسەر چۆنیەتی کار و چالاکییەکانی خۆی پەیڤێکی پێشکەش‌کرد و چەند بیرەوەرییەکی سەرنجڕاکێشی بۆ ئامادەبووان گێڕاوە و هەروەها جەختی لەسەر گرنگیدان بە کەشکۆڵ و دەستنووسە کوردییەکان کرد. بەڕێزیان ئاماژەی بۆ ئەوە کرد کە لە زۆربەی هەرە زۆری پەرتووکخانەکانی دنیادا دەستنووسی کوردی بوونی هەیە و بەداخەوە زۆربەی پسپۆڕانی بواری زمان و چاندی کوردی لەو ڕاستییە ئاگایان نییە. هەروەهاش باسی ئەو دەستنووسانەی کرد کە لە لایەن هەندێ تاک و بنەماڵەوە پارێزراون و جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە ئەبێ ئەم دەستنووسانە پێشکەشی پسپۆڕانی بواری ساغ‌کردنەوەی دەستنووسە کۆنەکان بکرێت. مامۆستا هاردێکی خۆی کە هەڵگری هەندێ دەستنووسی بەنرخی کوردییە، پێشکەشی توێژینگەی کوردستانناسیی کرد. لە کۆتاییدا، لەلایەن توێژینگەی کوردستان‌ناسییەوە تابلۆشیعرێک و چەند بەرگ پەرتووکی لەچاپدراوی ئەو توێژینگەیە وەکوو دیاری و پێزانین، پێشکەشی مامۆستا قەرەداغی کرا. مامۆستا لە کۆتایی دانیشتنەکەدا لە دەرەوی هۆڵی دانیشتندا لەگەڵ مامۆستایان و خوێندکاران کۆبووەوە و بەم چەشنە هەڤپەیڤینی بەڕێزیان و توێژەران و خوێندکاران تا درەنگانێ بەردەوام بوو.

 

 ئێحسان میرەکی، خوێندکاری بەشی کوردیی زانکۆی کوردستان/ ۲۷ی بەفرانباری ۹۶ی هەتاوی

 

 

پیرۆزبایی لە نووسەری گەورەی کورد، عەتا نەهایی

 

بیست ساڵ لەمەوبەر، واتە لە پاییزی ۱۳۷٦ی هەتاویدا، نووسەری پڕکار و داهێنەری کورد، کاک عەتا نەهایی‌-‌م دەعوەت کرد بۆ پێشکەش‌کردنی گوتەیەک بۆ خوێندکارانی کوردی زانکۆی شەهید بەهەشتیی تاران بە بۆنەی کردنەوەی یەکەم خولی وانەی زمان و ئەدەبی کوردی لەو زانکۆیە. کاک عەتا لەو قۆناغەدا هێشتا بەرهەمە بەپێزەکانی تری خۆی ئاراستەی خوێنەران نەکردبوو، بەڵام تایبەتمەندیی چەشن‌ناسانە، شێوازی ئاست‌بەرز،  زمانی ڕەسەن و ڕوانینی جیاوازی ئەو لە دوو کۆمەڵە چیرۆکی زریکە و تەنگانە و رۆمانی گوڵی شۆڕان‌دا کە لەو کاتەدا تازە کۆتایی پێهاتبوو، بەس بوون بۆ ئەوەی سەرنجی هەر خوێنەرێک بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. کاک عەتا لەو بۆنەیەدا، وەکوو هەر کۆبوونەوەیەکی تر کە تێیدا ئامادە دەبێ، بە باشترین شێوە قسەکانی خۆی ئاراستەی ئامادەبووان کرد کە بووە جێگای خۆشحاڵی و مایەی شانازی بۆ بەردەنگی ئەو کۆڕە.

پاش چەند ساڵ، واته لە هەڵبژاردنی ئەندامانی کۆڕی زانستیی زمانی کوردی لە ۱۳۸۱دا عەتا نەهایی بە بەدەست‌هێنانی ۱۲۲ دەنگ نازناوی کەسی یەکەمی ئەو هەڵبژاردنەی پێبەخشرا. لە ساڵانی دواییشدا، لە لایەن چەندین ناوەندی فەرهەنگیی ناوخۆ و دەرەوەی وڵاتەوە خەڵات کراوە و وەکوو نووسەری نموونەیی دەست‌نیشان‌کرا.

عەتا نەهایی لە ماوەی رابردوودا شێلگیرانە و بەو پەڕی وزە و توانستەوە بەردەوام بووە لە داهێنان و وەکوو نووسەرێکی بەئەزموون و خاوەنی دەنگی جیاواز و شێوازی تایبەت بە خۆی چەندین بەرهەمی ناوازەی پێشکەشی کتێبخانەی کوردی کردووە، ئەو کتێبخانەیەی کە لە ڕووی ئەدەبی هاوچەرخی گێڕانەوەیی و وەرگێڕانی چیرۆکی جیدییەوە بە داخەوە کوڵ و لاوازە. عەتا نەهایی، بێجگە لە نووسین و بڵاوکردنەوەی چەندین کورتەچیرۆک و ڕۆمانی کوردی، لە دەڤەری وەرگێڕانی ئەدەبیشدا چەندین بەرهەمی دانسقەی ئەدەبی گێڕانەوەیی گەلانی تری پێشکەشی کتێبخانەی کوردی کردووە. لە ئاقاری نووسینی وتار و تەنانەت لێکۆڵینەوەشدا بەڕێزیان خاوەنی چەندین بەرهەمن.

ئەگەرچی تاکوو ئێستا چەندین وتاری تێروتەسەل لەسەر بەرهەمەکانی و بە تایبەت بەرهەمە داهێنەرانەکانی نووسراون، بەڵام که‌سایەتی‌پەروەراندن لە بەرهەمی عەتا نەهایی‌دا دەتوانرێ خوێندنەوەی چەندلایەنەی بۆ بکرێ و کارەکانی ئەو پەستانە فرەتوێ و چەندڕەهەندەیان تێدایە کە لە ڕێگەی کەڵک‌وەر‌گرتن لە بۆچوونە رەخنەییە هاوسەردەمەکانەوە بە وردی شی‌بکرێنەوە. هەروەهاش، بە شێوەیەکی هەستیارانە ڕووبەڕووی هەندێ مژاری ئەدەبی بۆتەوە، وەک پرسی نواندنەوەی لەحنی تایبەتی کەسایەتییە جیاجیاکان و یاخود بابەتی هەڤگرتوویی پێکهاتەیی.

‌لە لایەکی ترەوە، پێویستە ڕادەی کاریگەریی عەتا نەهایی لە ئاقاری وەرگێڕانیشدا بەرز بنرخێندرێ و هەوڵ و ماندووبوونەکانی بەڕێزیان لەو مەجالەشدا بخرێتە بەر باس و لێکۆڵینەوە. عەتا نەهایی بەشێک لە ڕۆمانی یولیسێس، نووسینی جەیمز جۆیس‌‌ی کردووە بە کوردی. ڕاستە وەرگێڕانەکەی زیاتر پشتی بەستووەتە وەرگێڕانە فارسییەکەی ئەو بەشەی ڕۆمانەکە، بەڵام خودی پەل‌هاویشتن بۆ بەرهەمەکەی جۆیس جۆرە بوێری و شارەزایی و دەستهەڵاتێکی پێویستە چ لە بواری چیرۆکی مۆدێرنیستیدا و چ لە دەڤەری زمانی کوردیدا. کاک عەتا لە وەرگێڕانەکانی دواتریدا هەوڵی داوە سەرنج بداتە دەقە سەرەکییەکان و، ژمارەیەک بەرهەمیشی بە سەرنجدان بە زمانی یەکەم یان وەرگێڕانی ئینگلیسیی ئەو بەرهەمانە تەرجەمە کردۆتەوە. لە پاڵ ئەمانەشدا، گەرچی چەندین تێز و نامەی زانکۆیی لە ئاستگەلی ماستێر و دوکتۆرا لە دەرەوە و لە ناوخۆی وڵاتدا سەبارەت بە دەور و پێگە و شرۆڤەی بەرهەمەکانی نووسراون، بەڵام پێم وایە ناوەندە ئاکادێمیکەکان دەبێ ئاوڕی جیدیتر و زیاتر لەو جۆرە بەرهەمانە بدەنەوە.

پێراریش کە بەشی کوردیی زانکۆی کوردستان کرایەوە، ‌عەتا نەهایی یەکەم کەس بوو بڕیاردرا لە لایەن دێپارتمانەوە بانگهێشت‌ بکرێ بۆ پێشکەش‌کردنی پەیڤێک سەبارەت بە ئەزموونی خۆی لە دنیای گێڕانەوەدا بۆ مامۆستایان و خوێندکارانی بەشی کوردی.

لێرەوە، بە بۆنەی وەرگرتنی خەڵاتی بەڕووی زێڔین کە لە لایەن ناوەندی فەرهەنگی-هونەریی ڤەژین-ەوە پێشکەشی مامۆستا عەتا نەهایی کراوە، گەرمترین پیرۆزبایی ئاراستەی بەڕێزیان دەکەم و هیوادارم تەمەنی داهێنانی جەنابیان هەردەم ڕووی لە گەشەسەندن بێ. هەروەهاش، پێویستە سوپاسی خۆم ئاراستەی بەڕێوەبەرانی ناوەندی ڤەژین بکەم کە وەکوو کۆمەڵێ چالاکڤان و توێژەری خەمخۆر و دڵسۆزی زمان و ئەدەب و هونەری کوردی، کاک عەتا نەهایی‌-یان دیاری کرد وەکوو نووسەری شیاوی وەرگرتنی ئەو خەڵاتە گرنگە. هیوادارم ئەو بەڕێزانە ڕاوەستاو بن و تێکۆشانیان لە پێناوی ڕاژەی کەلەپووری فەرهەنگیماندا بەردەوام بێ.


لەگەڵ ڕێز و حورمەتمدا
بەختیار سەجادی
سەرۆکی بەشی زمان و ئەدەبی کوردی لە زانکۆی کوردستان لە سنە
٤ی بەفرانباری ۹٦ی هەتاوی